Osteoporoz (Kemik Erimesi) Nedir?
Osteoporoz, kemikleri etkileyen bir durumdur. Adı Latince’den “gözenekli kemikler” olarak gelmektedir.
Sağlıklı bir kemiğin içinde, bal peteği gibi küçük boşluklar vardır. Osteoporoz, bu boşlukların boyutunu artırarak kemiğin gücünü ve yoğunluğunu kaybetmesine neden olur. Ayrıca kemiğin dışı zayıflar ve incelir.
Osteoporoz her yaştan insanda ortaya çıkabilir, ancak yaşlı yetişkinlerde, özellikle kadınlarda daha yaygındır. Türkiye’de nüfusun yaşlanmasından ötürü hastalığın gelecekte ciddi bir sorun haline dönüşmesi bekleniyor. Türkiye’de yapılan bir çalışma, 50 yaş üstünde hafif kemik kaybının %50, belirgin kemik kaybının ise %25 oranında olduğu gözlemlenmiştir.
Osteoporozlu kişiler, ayakta durma veya yürüme gibi rutin aktiviteler yaparken, yüksek bir kırık veya kemik kırılması riski altındadır. En sık etkilenen kemikler, kaburgalar, kalçalar, bileklerdeki ve omurgadaki kemiklerdir.
Osteoporoz Semptomları
Osteoporozun erken evreleri, herhangi bir belirti veya uyarı işaretine neden olmaz. Çoğu durumda, osteoporozu olan kişiler, bir kırık oluşana kadar bu duruma sahip olduklarını bile bilmezler.
Semptomlar ortaya çıkarsa, bazıları şunları içerebilir:
- Diş etleri çekilmesi.
- Zayıf tutuş gücü.
- Zayıf ve kırılgan tırnaklar.
Semptomlarınız yoksa, ancak ailenizde kemik erimesi geçmişi varsa, doktorunuzla konuşmak riskinizi değerlendirmenize yardımcı olabilir.
Şiddetli Osteoporoz
Uygun tedavi olmaksızın osteoporoz kötüleşebilir. Kemikler inceldikçe ve zayıfladıkça kırılma riski artar.
Şiddetli osteoporoz semptomları, düşme, hatta güçlü bir hapşırma veya öksürükten kaynaklanan bir kırığı içerebilir. Sırt veya boyun ağrısı veya boy kaybını da içerebilirler.
Sırt veya boyun ağrısı veya boy kaybına, kompresyon kırığı neden olabilir. Bu, boynunuzdaki veya sırtınızdaki omurlardan birinde meydana gelen ve omurganızdaki normal basınç altında kırılacak kadar zayıf olan bir kırılmadır.
Osteoporozdan bir kırığınız varsa, iyileşmenin ne kadar süreceği birçok faktöre bağlı olacaktır. Bunlar, kırığın nerede olduğu, ne kadar şiddetli olduğu, yaşınız ve sağlık geçmişinizi içerir.
Osteoporoz Radyoloji Görüntüleri
Osteoporozu anlamak için, osteoporozdan etkilenen kemiğe karşı, normal kemiğin neye benzediğini görmek, size yardımcı olabilir.
Osteoporoz Nedenleri
Kemikler sürekli olarak yenilenme durumundadır. Osteoblast adlı hücreler, yeni kemik hücrelerinin yapımında görevli iken, osteoklast hücreleri, eski kemik hücrelerinin parçalanmasını sağlar. Yaş ilerledikçe, kemik yapımı kemik yıkımına yetişemez hale geldiğinden, kemik erimesi süreci başlar ve bu durum yetersiz beslenme ile bir araya geldiğinde, osteoporoz adı verilen tablo ortaya çıkar. Kemik erimesinin ortaya çıkışında etkili olan risk faktörleri şunlardır:
- Yetersiz kalsiyum, fosfor ve D vitamini alımı.
- Kadın cinsiyet ve özellikle de menopoz sonrası dönemde olmak.
- İleri yaş.
- Genetik yatkınlık.
- Cinsiyet hormonlarındaki düşüklükler.
- Tiroid hormonlarına ilişkin bozukluklar.
- Menopoz öncesi dönemde yumurtalıkların alınması.
- Adrenal bez hastalıkları.
- Steroid içerikli ilaç kullanımı.
- Sigara ve alkol kullanımı.
- Hareketsiz yaşam tarzı.
Ayrıca osteoporozun olası nedenleri arasında, hipertiroidizm gibi belirli tıbbi durumlar bulunur. Ayrıca bazı ilaçların kullanımını da içerir.
Bu ilaçların örnekleri arasında, prednizon veya kortizon gibi uzun süreli oral veya enjekte edilen kortikosteroidler bulunur.
Osteoporoz Risk Faktörleri
Yaş
Osteoporozun en büyük risk faktörü yaştır. Yaşamınız boyunca vücudunuz eski kemiği parçalar ve yeni kemik çıkarır.
Ancak, 30’lu yaşlarınızdayken, vücudunuz kemiği değiştirebileceğinden daha hızlı kırmaya başlar. Bu, daha az yoğun ve daha kırılgan olan ve dolayısıyla, kırılmaya daha yatkın olan kemik yapısına yol açar.
Menopoz
Menopoz, 45-55 yaşları arasındaki kadınlarda ortaya çıkan, diğer bir birincil risk faktörüdür. Menopoz, bununla ilişkili hormon seviyelerindeki değişiklik nedeniyle, bir kadının vücudunun daha hızlı kemik kaybetmesine neden olabilir.
Erkekler bu yaşta kemiklerini kaybetmeye devam ederler, ancak bu oran kadınlardan daha yavaştır. Ancak erkekler, 65-70 yaşlarına geldiklerinde, kadınlar ve erkekler genellikle aynı oranda kemik kaybederler.
Osteoporoz için diğer risk faktörleri şunları içerir:
- Kadın olmak.
- Kafkas veya Asyalı olmak.
- Ailede osteoporoz geçmişi olması.
- Zayıf beslenme.
- Fiziksel hareketsizlik.
- Sigara içmek.
- Düşük vücut ağırlığı.
- Küçük kemikli çerçeve.
Yetersiz beslenme ve hareketsizlik gibi, osteoporoz için bu risk faktörlerinden bazılarını kontrol edebilirsiniz. Örneğin diyetinizi iyileştirebilir ve bir egzersiz programına başlayabilirsiniz, bu durum kemik sağlığınıza fayda sağlayabilir. Ancak yaşınız veya cinsiyetiniz gibi diğer risk faktörlerini kontrol edemezsiniz.
Senil Osteoporoz
Senil osteoporozu duymuş olabilirsiniz. Bu ayrı bir tür değildir, diğer olası ikincil nedenler hariç tutulduğunda, yaşlanmanın neden olduğu doğal osteoporozdur.
Yukarıda bahsedildiği gibi yaş, osteoporoz için birincil risk faktörüdür. Uygun önleme veya tedavi çabaları gösterilmedikçe, vücudunuzun artan kemik yıkımı, kemiklerin zayıflamasına ve osteoporoza neden olabilir.
Uluslararası Osteoporoz Vakfı’nın küresel istatistiklerine göre, 60 yaşındaki kadınların yaklaşık onda birinde osteoporoz varken, 80 yaşındaki kadınların beşte ikisi bu hastalığa sahip.
Teşhis İçin Kemik Yoğunluğu Testi
Osteoporozu kontrol etmek için, doktorunuz tıbbi geçmişinizi gözden geçirecek ve fizik muayene yapacaktır. Kemik kaybına neden olabilecek durumları kontrol etmek için kan ve idrar testleri de yapabilirler.
Doktorunuz, osteoporozunuz olabileceğini veya geliştirme riski altında olduğunuzu düşünürse, muhtemelen bir kemik yoğunluğu testi önerecektir.
Bu teste kemik dansitometrisi veya çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisi (DEXA) denir. Bileklerinizdeki, kalçalarınızdaki veya omurganızdaki kemiklerin yoğunluğunu ölçmek için X ışınları kullanır. Bunlar osteoporoz riski en yüksek olan üç alandır. Bu ağrısız test 10 ila 30 dakika sürebilir.
Osteoporoz Tedavisi
Testiniz osteoporozunuz olduğunu gösterirse, doktorunuz bir tedavi planı oluşturmak için sizinle birlikte çalışacaktır. Doktorunuz, büyük olasılıkla ilaçların yanı sıra yaşam tarzı değişiklikleri önerecektir. Bu yaşam tarzı değişiklikleri, kalsiyum ve D vitamini alımınızı artırmanın yanı sıra uygun egzersiz yapmayı içerebilir.
Osteoporozun tedavisi yoktur, ancak uygun tedavi, kemiklerinizi korumaya ve güçlendirmeye yardımcı olabilir. Bu tedaviler, vücudunuzdaki kemiğin parçalanmasını yavaşlatmaya yardımcı olabilir ve bazı tedaviler, yeni kemiğin büyümesini teşvik edebilir.
Osteoporoz İlaçları
Osteoporozu tedavi etmek için, kullanılan en yaygın ilaçlara bifosfonatlar denir. Kemik kütlesi kaybını önlemek için bifosfonatlar kullanılır. Ağızdan veya enjeksiyonla alınabilir. Şunları içerirler:
- Alendronat (Fosamax)
- İbandronat (Boniva)
- İisedronate (Actonel)
- Zoledronik asit (Reclast)
Kemik kaybını önlemek veya kemik büyümesini teşvik etmek için başka ilaçlar da kullanılabilir:
Testosteron
Erkeklerde testosteron tedavisi, kemik yoğunluğunu artırmaya yardımcı olabilir.
Hormon tedavisi
Kadınlar için menopoz sırasında ve sonrasında kullanılan östrojen, kemik yoğunluğu kaybının durdurulmasına yardımcı olabilir. Ne yazık ki östrojen tedavisi, kan pıhtılaşması, kalp hastalığı ve belirli kanser türleri riskinde artış ile ilişkilendirilmiştir.
Raloksifen (Evista)
Bu ilacın, pek çok risk olmaksızın östrojenin faydalarını sağladığı bulunmuştur, ancak yine de kan pıhtılaşması riski artırır.
Denosumab (Prolia)
Bu ilaç enjeksiyonla alınır ve kemik kaybını azaltmada bifosfonatlardan daha umut verici olabilir.
Teriparatide (Forteo)
Bu ilaç ayrıca enjeksiyonla alınır ve kemik büyümesini uyarır.
Kalsitonin somon (Fortical ve Miacalcin)
Bu ilaç burun spreyi olarak alınır ve kemik emilimini azaltır. Bu ilaçla herhangi bir kanser riski artışı hakkında doktorunuzla konuşun.
Romosozumab (Evenity)
Bu ilaç, menopoza girmiş ve yüksek kırık riski taşıyan kadınları tedavi etmek için Nisan 2019’da FDA tarafından onaylandı.
İlaç, 12 ay veya daha az süreyle ayda bir kez deri altına (aynı oturuşta) iki enjeksiyon halinde verilir. “Kara kutu” uyarısı vardır çünkü Eşitlik kalp krizi veya felç riskini artırabilir, bu nedenle de aile geçmişinde osteoporoz olan kişiler için önerilmez.
Osteoporoz Doğal Tedavileri
Osteoporoz ilaçlarının yan etkileri olabileceğinden, ilaç yerine başka tedavileri denemeyi tercih edebilirsiniz.
Kırmızı yonca, soya ve karayılan otu gibi çeşitli takviyeler kemik sağlığını geliştirmeye yardımcı olmak için kullanılabilir. Ancak bu takviyeleri kullanmadan önce mutlaka doktorunuz veya eczacınız ile konuşun. Bunun iki ana nedeni vardır:
- Osteoporozu tedavi etmek için, bu takviyelerin kullanımını destekleyen çok az çalışma vardır. Sonuç olarak, işe yaradıklarına dair bir kanıt yok.
- Bu takviyeler, yan etkilere neden olabileceği gibi, aldığınız ilaçlarla etkileşime girebilir. Hangi yan etkilerin ortaya çıkabileceğini ve takviye ile etkileşime girebilecek herhangi bir ilaç alıp almadığınızı bildiğinizden emin olmak isteyeceksiniz.
Bazı insanlar, doğal tedavilerle iyi sonuçlar aldığını bildirmiştir.
Osteoporoz Diyeti
Tedavi planınıza ek olarak, uygun bir diyet kemiklerinizi güçlendirmeye yardımcı olabilir.
Kemiklerinizi sağlıklı tutmak için, günlük diyetinize belirli besinleri dahil etmeniz gerekir. En önemlileri kalsiyum ve D vitaminidir.Vücudunuzun güçlü kemikleri korumak için kalsiyuma, kalsiyumu emmesi için D vitaminine ihtiyacı vardır.
Kemik sağlığını destekleyen diğer besinler arasında protein, magnezyum, K vitamini ve çinko bulunur.
Size uygun bir beslenme planı hakkında daha fazla bilgi edinmek için doktorunuzla konuşun. Size diyetiniz hakkında tavsiyelerde bulunabilir veya sizi, sizin için bir diyet veya yemek planı oluşturabilecek, onaylı bir diyetisyene yönlendirebilirler.
Osteoporoz İçin Egzersizler
Doğru yemek, kemiklerinizin sağlığını desteklemek için yapabileceğiniz tek şey değildir. Egzersiz yapmak da çok önemlidir, özellikle ağırlık kaldırma egzersizleri.
Ağırlık kaldırma egzersizleri, ayaklarınız veya kollarınız yere veya başka bir yüzeye sabitlenmiş olarak yapılır. Örnekler şunları içerir:
- Merdiven tırmanma.
- Bacak presleri.
- Şınav.
- Direnç bantları.
- Dambıl.
Bu egzersizler yardımcı olur çünkü kaslarınızın kemiklerinizi itip çekmesine neden olurlar. Bu eylem, vücudunuza kemiklerinizi güçlendiren yeni kemik dokusu oluşturmasını söyler.
Bununla birlikte, egzersizden tek yararınız bu değil. Kilo ve kalp sağlığı üzerindeki birçok olumlu etkisinin yanı sıra egzersiz, dengenizi ve koordinasyonunuzu da geliştirebilir ve bu da düşmelerden kaçınmanıza yardımcı olabilir.
Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce daima doktorunuza danışın.
Osteoporoz’u Önleme Yöntemleri
Osteoporoz için kontrol edemeyeceğiniz birçok risk faktörü vardır. Bunlar kadın olmak, yaşlanmak ve ailede osteoporoz öyküsü olmaktır. Bununla birlikte, kontrol edebileceğiniz bazı faktörler vardır.
Osteoporozu önlemenin en iyi yollarından bazıları şunlardır:
- Önerilen günlük miktarda kalsiyum ve D vitamini almak.
- Ağırlık kaldırma egzersizleri yapmak.
- Sigarayı bırakmak.
- Kadınlar için hormon tedavisinin artılarını ve eksilerini tartmak.
- Osteoporoz geliştirme riski altındaysanız, bunu önlemenin en iyi yolu hakkında doktorunuzla konuşun.
Osteopeni ve osteoporoz
Doktorunuz size osteopeniniz olduğunu söylerse, “osteoporoz” kelimesini yanlış duyduğunuzu düşünebilirsiniz. Bununla birlikte osteopeni, osteoporozdan ayrı bir durumdur.
Osteoporozun aksine, osteopeni bir hastalık değildir. Aksine, düşük kemik yoğunluğuna sahip olma durumudur. Osteopeni ile kemikleriniz, normal bir kemik kadar yoğun değildir.
Osteopeni için ana risk faktörü ileri yaştır. Kemik yoğunluğunuz 35 yaşında zirveye ulaşır ve bundan sonra yaşlandıkça azalabilir.
Çoğu durumda, osteopeni osteoporoza yol açabilir, bu nedenle osteopeniniz varsa kemiklerinizi güçlendirmek için adımlar atmalısınız.
Osteoporoza Genel Bakış
Osteoporoz, ciddi etkileri olabilen bir durumdur. Ağrılı olabilen, iyileşmesi uzun zaman alan ve başka komplikasyonlara yol açabilen kırıklara yol açabilir.
Örneğin, kalça kırığı tedavisi, uzun süre yatakta kalmayı içerebilir, bu da kan pıhtılaşması, zatürre ve diğer enfeksiyonlar riskinizi artırır.
İyi haber şu ki, osteoporozu önlemek ve tedavi etmek için doğru beslenmekten ve egzersiz yapmaktan, uygun ilaçları almaya kadar yapabileceğiniz çok şey var.
Osteoporoz riski altında olduğunuzu düşünüyorsanız veya size bu hastalık teşhisi konulduysa, doktorunuzla konuşun. Kemik sağlığınızı iyileştirmeye ve komplikasyon riskinizi azaltmaya yardımcı olabilecek bir önleme veya tedavi planı oluşturmak için sizinle birlikte çalışabilirler.