Kolorektal Kanser Nedir?

Kolon ya da rektumdan köken alan kanserlere kolorektal kanser adı verilir. Bu kanserler, köken aldıkları bölgeye göre doğrudan kolon kanseri ya da rektum kanseri olarak da isimlendirilebilirlerse de, bir çok ortak özelliğe sahip olmaları nedeniyle genel olarak ortak bir grup içinde kabul edilirler. Kolorektal kanser, kolon (kalın bağırsak) veya rektumda başlayan bir kanserdir. Bu organların ikisi de sindirim sisteminizin alt kısmındadır. Rektum, kolonun (kalın bağırsak) yaklaşık olarak son 12–15 cm’lik kısmıdır.

Amerikan Kanser Derneği (ACS), 23 erkekten 1’inin ve 25 kadından 1’inin, yaşamları boyunca kolon kanseri geliştirebileceğini tahmin ediyor.

Doktorunuz, kanserin ne kadar ilerlediğini anlamak için evrelemeyi bir kılavuz olarak kullanabilir. Doktorunuzun kanserin evresini bilmesi önemlidir, böylece sizin için en iyi tedavi planını bulabilir ve uzun vadeli haliniz hakkında size bir tahmin verebilir.

Kolorektal kanserin 5 tane evresi vardır:

0. Evre: Karsinom olarak da bilinir, bu aşamada anormal hücreler yalnızca kolon veya rektumun iç astarındadır.
1. Evre: Kanser, kolon veya rektumun astarına veya mukozasına nüfuz etmiş ve kas tabakasına doğru büyümüş olabilir. Yakındaki lenf düğümlerine veya vücudun diğer bölgelerine yayılmamıştır.
2. Evre: Kanser kolon veya rektumun duvarlarına veya duvarlar yoluyla yakındaki dokulara yayılmıştır, ancak lenf düğümlerini etkilememiştir.
3. Evre: Kanser vücudun diğer bölgelerine değil, lenf düğümlerine yayılmıştır.
4. Evre: Kanser, karaciğer veya akciğerler gibi diğer uzak organlara yayılmıştır.

Kolorektal Kanser Belirtileri

Erken Evre Belirtileri (0. Evre veya 2. Evre)

Kolorektal kanser, özellikle erken evrelerde herhangi bir belirti göstermeyebilir. Erken evre semptomlar yaşarsanız, şunları içerebilir:

• Kabızlık
• İshal
• Dışkı rengindeki değişiklikler
• Daralmış dışkı gibi, dışkı şeklindeki değişiklikler
• Dışkıda kan
• Rektumdan kanama
• Aşırı gaz
• Karın krampları
• Karın ağrısı

Bu semptomlardan herhangi birini fark ederseniz, kolorektal kanser taraması yaptırmak için doktorunuza başvurun.

Geç Evre Belirtileri (3. Evre veya 4. Evre)

Kolorektal kanser belirtileri, geç evrelerde (3. evre ve 4. evre) daha belirgindir. Yukarıdaki belirtilere ek olarak şunları da yaşayabilirsiniz:

• Aşırı yorgunluk.
• Açıklanamayan zayıflık.
• Kasıtsız kilo kaybı.
• Dışkıda bir aydan uzun süren değişiklikler.
• Bağırsaklarınızın tamamen boşalmayacağı hissi.
• Kusma.

Kolorektal kanser vücudunuzun diğer bölgelerine yayılırsa, şunları da yaşayabilirsiniz:

• Sarılık veya sarı gözler ve cilt.
• Ellerde veya ayaklarda şişme.
• Nefes almada zorluk.
• Kronik baş ağrıları.
• Bulanık görüş.
• Kemik kırıkları.

Kolorektal Kanser Türleri

Kolorektal kanser, kendi kendini açıklayıcı görünse de, aslında birden fazla türü vardır. Farklılıklar, kansere dönüşen hücre türleri ve bunların nerede oluştukları ile ilgilidir.

En yaygın kolorektal kanser türü, adenokarsinomlardan başlar. ACS’ye göre, adenokarsinomlar çoğu kolorektal kanser vakasını oluşturmaktadır. Doktorunuz aksini belirtmedikçe, kolorektal kanseriniz muhtemelen bu tiptir.

Adenokarsinomlar, kolon veya rektumda mukus oluşturan hücrelerde oluşur.

Daha az yaygın olarak, kolorektal kanserler, aşağıdakiler gibi diğer tümör türlerinden kaynaklanır:

• Önce lenf düğümlerinde veya kolonda oluşabilen lenfomalar.
• Bağırsaklarınızdaki hormon üreten hücrelerde başlayan karsinoidler.
• Kolondaki kaslar gibi yumuşak dokularda oluşan sarkomlar.
• İyi huylu olarak başlayıp daha sonra kanserli hale gelebilen gastrointestinal stromal tümörler. Genellikle sindirim sisteminde oluşurlar, ancak nadiren kolonda oluşurlar.

Kolorektal Kanserin Sebepleri

Araştırmacılar hala kolorektal kanserin nedenlerini araştırıyorlar.

Kanser, kalıtsal veya edinilmiş genetik mutasyonlardan kaynaklanabilir. Bu mutasyonlar, kolorektal kanser geliştireceğinizi garanti etmez, ancak yakalanma şansınızı artırır.

Bazı mutasyonlar, anormal hücrelerin kolonun iç yüzeyinde birikmesine ve polipler oluşturmasına neden olabilir. Bunlar küçük, iyi huylu tümör büyümeleridir.

Bu büyümelerin ameliyatla giderilmesi önleyici bir önlem olabilir. Tedavi edilmeyen polipler kanserli hale gelebilir.

Kolorektal Kanser Risk Faktörleri

Bir kişinin, kolorektal kanser geliştirme şansını artırmak için tek başına veya kombinasyon halinde hareket eden artan bir risk faktörleri listesi vardır.

Kaçınılmaz Risk Faktörleri

Kolorektal kanser geliştirme riskinizi artıran bazı faktörler kaçınılmazdır ve değiştirilemez. Yaş bunlardan biridir. 50 yaşına geldikten sonra bu kansere yakalanma şansınız artar.

Diğer bazı kaçınılmaz risk faktörleri şunlardır:

• Kolon polip geçmişiniz.
• Herhangi bir bağırsak hastalığı geçmişiniz
• Ailenizde kolorektal kanser geçmişi.
• Ailesel adenomatöz polipoz (FAP) gibi belirli genetik sendromlara sahip olmak.
• Doğu Avrupa Yahudi veya Afrika kökenli olmak.

Önlenebilir Risk Faktörleri

Diğer risk faktörleri önlenebilir. Bu, kolorektal kanser geliştirme riskinizi azaltmak için onları değiştirebileceğiniz anlamına gelir. Önlenebilir risk faktörleri şunları içerir:

• Aşırı kilolu olmak veya obezite olmak.
• Sigara bağımlısı olmak.
• Ağır alkol kullanımı.
• Tip 2 diyabet hastası olmak.
• Hareketsiz bir yaşam tarzına sahip olmak.
• İşlenmiş etlerde yüksek bir diyet tüketmek.

Kolorektal Kanser Teşhisi

Kolorektal kanserin erken teşhisi, size tedavi için en iyi şansı verir.

Amerikan Doktorlar Koleji (ACP), 50 ila 75 yaşları arasındaki, ortalama risk altında olan ve en az 10 yıllık bir yaşam beklentisi olan kişiler için tarama yapılmasını önermektedir.

İngiliz tıp dergisinin (BMJ) güvenilir kaynaklarına göre, 50–79 yaşları arasındaki ve 15 yıllık durumu geliştirme riski en az %3 olan kişiler için, tarama yapılmasını önermektedir.

Doktorunuz tıbbi ve aile geçmişiniz hakkında bilgi alarak başlayacaktır. Ayrıca fiziksel bir muayene yapacaktır. Topakların veya poliplerin olup olmadığını belirlemek için karnınıza baskı yapabilir veya rektal muayene yapabilir.

Dışkı Testi

Her 1-2 yılda bir dışkı testine girebilirsiniz. Dışkı testleri, dışkınızda gizli kanı tespit etmek için kullanılır. Guaiac bazlı fekal gizli kan testi (gFOBT) ve fekal immünokimyasal test (FIT) olmak üzere iki ana türü vardır.

Guaiac Tabanlı Dışkıda Gizli Kan Testi (gFOBT)

Guaiac, dışkı örneğinizi içeren kartı kaplamak için kullanılan bitki bazlı bir maddedir. Dışkınızda kan varsa kartın rengi değişir.

Bu testten önce kırmızı et ve steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAID’ler) gibi belirli yiyecek ve ilaçlardan kaçınmanız gerekir. Test sonuçlarınıza müdahale edebilirler.

Dışkı İmmünokimyasal Testi (FIT)

FIT, kanda bulunan bir protein olan hemoglobini tespit eder. Guaiac tabanlı testten daha kesin kabul edilir.

Bunun nedeni, FIT’in üst gastrointestinal sistemden (nadiren kolorektal kanserin neden olduğu bir tür kanama) kanamayı tespit etme olasılığının düşük olmasıdır. Dahası, bu testin sonuçları yiyeceklerden ve ilaçlardan etkilenmez.

Doktorunuz belirtilerinize neyin sebep olduğu konusunda daha iyi bir fikir edinmek için bazı kan testleri yapabilir. Karaciğer fonksiyon testleri ve tam kan sayımı diğer hastalıkları ve bozuklukları ekarte edebilir.

Sigmoidoskopi

Minimal invaziv sigmoidoskopi, doktorunuzun kolonunuzun sigmoid kolon olarak bilinen son bölümünü anormallikler açısından incelemesine izin verir. Esnek sigmoidoskopi olarak da bilinen prosedür, üzerinde ışık bulunan esnek bir tüp içerir.

ACP her 10 yılda bir sigmoidoskopi önerirken, BMJ tek seferlik sigmoidoskopi önermektedir.

Kolonoskopi

Kolonoskopi, küçük bir kamera takılı uzun bir tüpün kullanılmasını içerir. Bu prosedür, doktorunuzun olağandışı herhangi bir şeyi kontrol etmek için kolonunuzun ve rektumunuzun içini görmesini sağlar. Genellikle daha az invaziv tarama testleri kolorektal kanseriniz olabileceğini gösterdikten sonra yapılır.

Kolonoskopi sırasında, doktorunuz ayrıca anormal alanlardan doku alabilir. Bu doku örnekleri daha sonra analiz için bir laboratuvara gönderilebilir.

Kolorektal kansere dönüşebilecek iyi huylu büyümeleri tespit etmede, mevcut tanı yöntemlerinden sigmoidoskoplar ve kolonoskopiler en etkili olanlarıdır.

ACP her 10 yılda bir kolonoskopi önerirken, BMJ tek seferlik kolonoskopi önermektedir.

Röntgen

Doktorunuz, kimyasal element baryum içeren bir radyoaktif kontrast solüsyonu kullanarak bir X-ışını isteyebilir.

Doktorunuz, bu sıvıyı bir baryum lavmanı kullanarak bağırsaklarınıza yerleştirir. Yerine geldiğinde, baryum solüsyonu kolonun astarını kaplar. Bu, X-ışını görüntülerinin kalitesini iyileştirmeye yardımcı olur.

PET Taraması

PET taraması, doktorunuza kolonunuzun ayrıntılı bir görüntüsünü sağlar. Kolorektal kanseri teşhis etmek için kullanılan bir PET taraması bazen sanal kolonoskopi olarak adlandırılır.

Tedavi Yöntemleri

Kolorektal kanserin tedavisi çeşitli faktörlere bağlıdır. Genel sağlığınızın durumu ve kolorektal kanserinizin evresi, doktorunuzun bir tedavi planı oluşturmasına yardımcı olacaktır.

Ameliyat

Kolorektal kanserin ilk aşamalarında, cerrahınızın kanserli polipleri ameliyatla alması mümkün olabilir. Polip bağırsak duvarına yapışmamışsa, muhtemelen mükemmel bir tedavi geçirmiş olacaksınız.

Kanseriniz bağırsak duvarlarınıza yayılmışsa, cerrahınızın herhangi bir komşu lenf düğümüyle birlikte, kolon veya rektumun bir kısmını alması gerekebilir. Mümkünse, cerrahınız kolonun kalan sağlıklı kısmını rektuma yeniden bağlayacaktır.

Bu mümkün değilse kolostomi yapabilirler. Bu, atıkların uzaklaştırılması için karın duvarında bir açıklık oluşturmayı içerir. Kolostomi geçici veya kalıcı olabilir.

Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerini öldürmek için ilaçların kullanılmasını içerir. Kolorektal kanserli kişiler için, kemoterapi genellikle ameliyattan sonra, kalan kanserli hücreleri yok etmek için kullanıldığında gerçekleşir. Kemoterapi ayrıca tümörlerin büyümesini de kontrol eder.

Kolorektal kanseri tedavi etmek için kullanılan kemoterapi ilaçları şunları içerir:

• Kapesitabin (Xeloda)
• Floroürasil
• Oksaliplatin (Eloksatin)
• İrinotecan (Camptosar)

Kemoterapi, genellikle ek ilaçlarla kontrol edilmesi gereken yan etkilerle birlikte tüketilir.

Radyasyon

Radyasyon, ameliyattan önce ve sonra kanserli hücreleri hedeflemek ve yok etmek için X ışınlarında kullanılana benzer güçlü bir enerji ışını kullanır. Radyasyon tedavisi genellikle kemoterapi ile birlikte yapılır.

Diğer ilaçlar

Hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapiler de önerilebilir. Kolorektal kanseri tedavi etmek için, bazı ilaçlar şunları içerir:

• Bevacizumab (Avastin)
• Ramucirumab (Cyramza)
• Ziv-aflibercept (Zaltrap)
• Setuksimab (Erbitux)
• Panitumumab (Vectibix)
• Regorafenib (Stivarga)
• Pembrolizumab (Keytruda)
• Nivolumab (Opdivo)
• İpilimumab (Yervoy)

Diğer tedavi türlerine yanıt vermeyen ve vücudun diğer bölgelerine yayılan, metastatik veya geç evre kolorektal kanseri tedavi edebilirler. Bu ilaçları kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

Hastaların Hayatta Kalma Oranı

Kolorektal kanser teşhisine sahip olmak endişe verici olabilir, ancak bu tür kanser özellikle erken yakalandığında son derece tedavi edilebilir.

Kolon kanserinin tüm aşamaları için 5 yıllık sağkalım oranının 2009’dan 2015’e kadar olan verilere göre %63 olduğu tahmin edilmektedir. Rektal kanser için 5 yıllık sağkalım oranı %67’dir.

5 yıllık hayatta kalma oranı, teşhisten sonra en az 5 yıl hayatta kalan kişilerin yüzdesini yansıtır.

Tedavi önlemleri, daha ileri kolon kanseri vakaları için de uzun bir yol kat etti.

Texas Southwestern Tıp Merkezi Üniversitesi’ne göre, 2015 yılında, 4. evre kolon kanseri için ortalama hayatta kalma süresi yaklaşık 30 aydı. 1990’larda ortalama 6-8 aydı.

Aynı zamanda, doktorlar artık genç insanlarda kolorektal kanseri teşhis etmektedirler. Bunların bir kısmı sağlıksız yaşam tarzı seçimlerinden kaynaklanıyor olabilir.

ACS’ye göre, yaşlı yetişkinlerde kolorektal kanser ölümleri azalırken, 2008 ile 2017 yılları arasında 50 yaşın altındaki kişilerde ölümler artmıştır.