Madde Bağımlılığı Nedir?
Bağımlılık, beyninizi ve davranışınızı etkileyen bir hastalıktır. Uyuşturucu bağımlısı olduğunuzda, uyuşturucular ne kadar zarar verirse versin, onları kullanma dürtüsüne karşı koyamazsınız.
Uyuşturucu bağımlılığı sadece eroin, kokain veya diğer yasa dışı uyuşturucularla ilgili değildir. Alkol, nikotin (sigara), opioid ağrı kesiciler, uyku ve anti-anksiyete ilaçları veya diğer yasal maddelere bağımlı olabilirsiniz.
İlk başta, size hissettirdiği şeyi beğendiğiniz için bir ilaç veya madde almayı seçebilirsiniz. Ne kadar ve ne sıklıkta kullanacağınızı kontrol edebileceğinizi düşünebilirsiniz. Ancak zamanla, ilaçlar veya madde kullanımı beyninizin çalışma şeklini değiştirir. Bu fiziksel değişiklikler uzun sürebilir. Otokontrolünüzü kaybetmenize neden olurlar ve sizi zarar verici davranışlara yönlendirebilirler.
Bağımlılık & Suistimal
Uyuşturucu madde bağımlılığı, yasal (ilaçlar) veya yasa dışı maddeleri, kullanılmaması gereken şekillerde kullandığınız zaman başlar. Kişiler normal hap dozundan fazlasını alabilir veya başkasının reçetesini kullanabilirler. İyi hissetmek, stresi azaltmak veya gerçeklikten kaçınmak için ilaçları kötüye kullanabilirler. Ayrıca kötü çevre kaynaklı olarak, kişiler uyuşturucu madde kullanmaya başlayabilirler. Özentilik, merak ve bilinçsizlik, yasa dışı maddelerin (uyuşturucular) ve yasal ilaçların gereksiz kullanımında önemli rol sahibidir. Ancak, sağlıksız alışkanlıklarınızı değiştirebilir veya kullanmayı çok geç olmadan tamamen bırakabilirsiniz.
Bağımlılık, duramayacağınız zamandır. Sağlığınızı tehlikeye attığında değil. Siz veya sevdikleriniz için finansal, duygusal ve diğer sorunlara neden olduğunda değil. Uyuşturucu alma ve kullanma dürtüsü, bırakmak isteseniz bile günün her dakikasını doldurabilir. Bu durum, psikolojik olarak tamamen acı verici bir süreç olabilir.
Uyuşturucu Maddelerin Beyin Üzerindeki Etkisi
Beyniniz, kendinizi iyi hissettiren deneyimleri tekrarlamak istemenizi sağlayacak şekilde düzenlenmiştir. Yani bu deneyimleri, tekrar tekrar yapmak için motive olursunuz.
Bağımlılık yapabilecek ilaçlar ve uyuşturucu maddeler beyninizin ödül sistemini hedef alır. Beyninizi dopamin denen bir kimyasalla doldururlar. Bu, yoğun bir zevk duygusunu tetikler. Yani iyi hissetmek için ilacı veya maddeyi almaya devam edersiniz. Zamanla beyniniz fazladan dopamine alışır. Bu yüzden, aynı iyi hissi elde etmek için daha fazla ilaç veya madde kullanmanız gerekecektir. Spor veya aileyle vakit geçirmek gibi hoşlandığınız diğer şeyler, zamanla size daha az zevk verebilir.
İlaçları veya uyuşturucuları uzun süre kullandığınızda, beynin diğer kimyasal sistemlerinde ve devrelerinde de değişikliklere neden olabilir. Bu değişiklikler:
- Yargılama,
- Karar verme,
- Hafıza,
- Öğrenme kabiliyeti,
Bu beyin ve davranış değişiklikleri, sizi kontrolünüz dışındaki şekillerde uyuşturucu aramaya ve almaya sevk edebilir.
Kimler Madde Bağımlısı Olmaya Meyillidir
Her insanın vücudu ve beyni farklıdır. Ayrıca her insanın, vücudu ve beyni uyuşturuculara farklı tepki verir. Bazıları ilk kez denediklerinde bu hissi sever ve daha fazlasını ister. Diğerleri bundan nefret eder ve bir daha asla denemez.
Uyuşturucu kullanan herkes bağımlı olmaz. Fakat bağımlılık ihtimali son derece yüksektir. Herkesin başına ve her yaşta gelebilir. Aşağıdakiler dahil bazı şeyler bağımlılık şansınızı artırabilir:
- Aile geçmişi: Oranınızın yaklaşık yarısından genleriniz sorumludur. Ebeveynlerinizin veya kardeşlerinizin alkol veya uyuşturucuyla ilgili sorunları varsa, büyük olasılıkla siz de olursunuz.
- Erken ilaç veya uyuşturucu madde kullanımı: Çocuklar büyüdükçe, beyinleri büyümeye devam eder ve uyuşturucu kullanımı ise bunu değiştirebilir. Bu yüzden erken yaşta uyuşturucu almak, gençlikte bağımlı olma olasılığını ciddi oranda arttırabilir.
- Ruhsal bozukluklar: Depresyondaysanız, herhangi bir şeye dikkatinizi vermekte güçlük çekiyorsanız veya sürekli endişeleniyorsanız, bağımlılık şansınız daha yüksektir. Daha iyi hissetmenin bir yolu olarak, uyuşturucuları tekrar ve tekrar kullanmanıza olanak sağlar. Hayatınızdaki bir travma geçmişi de sizi bağımlılığa karşı daha duyarlı hale getirir.
- Sorunlu ilişkiler: Aile sorunları ile büyüdüyseniz ve ebeveynlerinize veya kardeşlerinize yakın değilseniz, bağımlılık şansınız artabilir.
- Cinsiyet: Kadınların ve erkeklerin bağımlılık olasılığı eşittir.
Bağımlılık Belirtileri
Şu uyarı işaretlerinden bir veya daha fazlasına sahip olmanız gerekmektedir:
- İlacı veya uyuşturucu maddeyi, her gün veya günde birçok kez kullanma dürtüsü.
- İstediğinizden daha fazla ve düşündüğünüzden daha uzun süre ilaç veya uyuşturucu madde kullanmanız.
- İlacı veya uyuşturucu maddeyi, her zaman yanınızda taşırsınız ve maddi gücünüz olmasa bile satın alırsınız.
- İş yerinde sorun yaşamanıza veya ailenize ve arkadaşlarınıza saldırmanıza neden olsa bile uyuşturucu madde veya ilaç kullanmaya devam edersiniz.
- Daha çok yalnız zaman geçirmeniz.
- Kendinize veya nasıl göründüğünüze dikkat etmemeniz.
- Zamanınızın çoğunu, ilacın veya uyuşturucu maddenin etkilerini yaşamak, tedarik etmek veya onlardan kurtulmak için harcarsınız.
- İlacı veya uyuşturucu maddeyi bırakmaya çalıştığınızda hasta ve çok kötü hissetmeniz.
Tedavi
Uyuşturucu bağımlılığından kurtulmak zaman alabilir. Tedavisi yoktur, tedavi ancak uyuşturucu madde kullanmayı bırakmanıza ve uyuşturucudan uzak kalmanıza yardımcı olabilir. Tedaviniz psiko-sosyal tedavi, ilaç veya her ikisini içerebilir. Sizin için en iyi planı bulmak için AMATEM’e başvurabilirsiniz. Madde kullanan ve tedavi olmak isteyen, bu konudaki problemlerine çözüm arayan kişi ve yakınları hastanelere bağlı Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri (AMATEM) ile psikiyatri kliniklerine başvurarak tedavi olabilirler.
Hasta ve doktor işbirliğiyle yürütülen tedavi, 2-6 hafta arasında hastanede yatarak arındırma ve bir yıl süre ile psiko-sosyal tedavi şeklinde gerçekleşmektedir. En iyi korunma yolu uyuşturucu madde ve ilaçlara hiç başlamamaktır.