Dopamin Nedir?
Dopamin hormonu, bir tür nörotransmiterdir. Vücudunuz dopamini üretir ve sinir sisteminiz bu hormonu, sinir hücreleri arasında mesajlar göndermek için kullanır. Bu yüzden dopamine ”kimyasal haberci” denir.
Dopamin, zevk alma şeklimizde rol oynar. Bu eşsiz insani düşünme ve planlama yeteneğimizin, büyük bir parçasıdır. Çabalamamıza, odaklanmamıza ve ilginç şeyler bulmamıza yardımcı olur.
Vücudunuz dopamini, beyindeki dört ana yol boyunca yayar. Bedendeki diğer sistemlerin çoğu gibi, bir sorun çıkana kadar onu fark etmezsiniz.
Dopaminin çok fazlası veya çok azı, çok çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Parkinson hastalığı gibi bazıları ciddidir. Diğerleri çok daha az vahimdir.
Dopaminin Temelleri
Dopamin, beyinde iki aşamalı bir süreçle üretilir. İlk önce, amino asit tirozini dopa adı verilen bir maddeye ve ardından dopamine dönüştürür.
Davranışınızın ve fiziksel işlevlerinizin birçok bölümünü etkiler, örneğin:
- Öğrenme.
- Motivasyon.
- Kalp atış hızı.
- Kan damar işlevi.
- Böbrek fonksiyonu.
- Emzirme.
- Uyku.
- Ruh hali.
- Konsantrasyon.
- Bulantı ve kusmanın kontrolü.
- Acı sinyallerinin iletimi.
- Hareket.
Dopaminin Ruh Sağlığında Rolü
Çoğu akıl sağlığı bozukluğunun ve zorluğunun tek bir nedenini belirlemek zordur. Ancak, genellikle beynin farklı bölümlerinde, çok fazla veya çok az dopamin ile bağlantılıdırlar. Örnekler şunları içerir:
- Şizofreni: Yıllar önce, araştırmacılar semptomların hiperaktif bir dopamin sisteminden kaynaklandığına inanıyorlardı. Şimdi ise bazı vakaların, beynin belirli bölümlerindeki bu hormonun çok fazla olmasından kaynaklandığını biliyoruz. Buna halüsinasyonlar ve sanrılar dahildir. Diğer bölümlerdeki eksikliği, motivasyon eksikliği ve arzu eksikliği gibi farklı semptomlara sebep olabilir.
- DEHB: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna (DEHB), neyin sebep olduğunu kimse kesin olarak bilmiyor. Bazı araştırmalar, bunun dopamin eksikliğinden kaynaklanabileceğini gösteriyor. Bu sorun, genlerinizden kaynaklanıyor olabilir. DEHB ilacı, metilfenidat (Ritalin), dopamini arttırarak çalışır.
- Uyuşturucu bağımlılığı: Kokain gibi uyuşturucu maddeler, beyninizde büyük ve hızlı bir dopamin artışına neden olabilir. Bu, doğal ödül sisteminizi büyük ölçüde tatmin eder. Ancak tekrarlanan uyuşturucu kullanımı, bu tür bir zevk için eşiği yükseltir. Bu, aynı deneyime ulaşmak için daha fazlasını almanız gerektiği anlamına gelir. Bu arada, uyuşturucu maddeler ve ilaçlar vücudunuzun doğal olarak dopamin üretme kabiliyetini azaltır. Bu, ayık olduğunuzda duygusal düşüşlere yol açar.
Diğer Hastalıklarda Dopamin
Ayrıca dopamin, akıl sağlığıyla ilgili olmayan hastalıklarda da rol oynar. Bunlardan biri Parkinson hastalığıdır. Bir diğeri, Amerikan Tabipler Birliği’nin 2013’te hastalık olarak sınıflandırdığı obezitedir.
- Parkinson hastalığı: Dopamin, beyninizdeki nöronların iletişim kurmasını ve hareketi kontrol etmesini sağlar. Parkinson hastalığında, bir tür nöron sürekli olarak dejenere olur. Artık gönderecek bir sinyali olmadığından vücudunuz daha az dopamin üretiyor. Kimyasal dengesizlik fiziksel semptomlara neden olur. Bunlar arasında titreme, sertlik, spontan hareketin yavaşlığı, zayıf denge ve zayıf koordinasyon bulunur. Doktorlar bu semptomları, bu kimyasalın seviyesini yükselten ilaçlarla tedavi ederler.
- Obezite: Çoğu zaman, yaktığınızdan daha fazla kalori alırsanız, kilo alırsınız. Öyleyse neden obez insanlar daha az yiyip zayıflayamıyor? Cevap o kadar basit değil. Başkalarının karşılaşmadığı engellerle karşılaşabilirler. Doğal ödül sistemleriyle ilgili sorunları olabilir. Bu, kendilerini tatmin hissetmeden önce yedikleri yiyecek miktarını etkileyebilir. Görüntüleme çalışmaları, bu rahatsızlığı olan kişilerde vücudun yeterince dopamin ve başka bir iyi hissetme hormonu olan serotonin salgılayamayabileceğini göstermektedir.
Dopamin Hayat Kurtarabilir
Bu hormon genellikle vücutta ikincil bir rol oynar, ancak bazı tıbbi durumlarda tam anlamıyla bir cankurtarandır. Doktorlar, aşağıdakileri tedavi etmek için reçeteli dopamin (Inotropin) kullanırlar:
- Düşük kan basıncı.
- Zayıf kalp debisi.
- Hayati organlara zayıf kan akışı.
- Bazı septik şok vakaları.
Yakın gözetim altına alınsa bile herhangi bir ilacın olası komplikasyonları vardır. Dopamin ile ilişkili başlıca olanlar şunları içerir:
- Düzensiz kalp atışı.
- Daha hızlı kalp atış hızı.
- Nefes almada güçlük.
- Göğüs ağrısı.
- Mide bulantısı ve kusma.
- Baş ağrısı.
Pek çok ilaç dopamin ile etkileşime girdiğinden, doktorunuzun aldığınız tüm ilaçları bilmesi önemlidir.